കഴിവും പ്രകടനവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തില് ഇതുവരെ നടക്കാത്ത പ്രകടനം മനസ്സിലാക്കാനും ഇതുവരെ പ്രകടിപ്പിക്കാത്തത് പ്രകടിപ്പിക്കാനും സാധ്യതയുണ്ട്. പുതുതായി പ്രകടിപ്പിച്ചത് തിരുത്താനും നേരെയാക്കാനും 'കഴിവിന്' കഴിയുകയും ചെയ്യും. മനുഷ്യര്ക്ക് അനുകമ്പ ഒരു കഴിവാണെങ്കില് ഏത് പുതിയ തരത്തിലുള്ള അനുകമ്പാനുഭവവും അവര്ക്ക് മനസ്സിലാകും. ഇതുവരെ കാണാത്തവിധം അനുകമ്പ പ്രകടിപ്പിക്കാനും കഴിയും. അനുകമ്പാപ്രകടനം പാളിയാല് പാളത്തിലേയ്ക്ക് കയറ്റാനുള്ള കഴിവും കഴിവിനുണ്ട്. ഭാഷ ജന്മനാ ഉള്ള കഴിവാണ്. ഭാഷയിലുള്ള മനുഷ്യരുടെ പ്രകടനം ഇതുവരെ ഗംഭീരമായിരുന്നു. ഇനിയും വാചകങ്ങള് അത്ഭുതപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് കടന്നുവരും. ഭാഷക്കഴിവിന്റെ സ്വിച്ച് കുഞ്ഞുനാളില് തുറന്നുവെച്ചാലേ പ്രവര്ത്തിക്കു. കരുണക്കഴിവിന്റെ സ്വിച്ച് കുഞ്ഞുനാളില് തുറന്നുവെച്ചാല്, ഒരു പക്ഷെ അത്ഭുതാവഹമായ കരുണാസമുദ്രം തിരയടിച്ചേയ്ക്കാം. ഒരു പക്ഷെ, മനുഷ്യരുടെ ഇതര കഴിവുകളെല്ലാം തുറന്നു വെച്ചുണ്ടായ സമുദ്രമാണ് ഇപ്പോള് അലയടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. മുകുന്ദനുണ്ണി
സംഭാഷണത്തിനിടയില് ഒരു ഖയാല് പാടിത്തുടങ്ങിയപ്പോള്, സലാം പറഞ്ഞു, 'ഭൈരവ്.' ഇത്ര പെട്ടെന്ന് ഭൈരവ് രാഗത്തെ തിരിച്ചറിയാന് കഴിയുന്നത് സംഗീതം അറിയുന്നതുകൊണ്ടാണ്. പണ്ട് കണ്ണൂരില് വെച്ച് കിഷോരി അമോന്കറെക്കുറിച്ചും അന്നപൂര്ണ്ണാദേവിയെക്കുറിച്ചുമൊക്കെ നേരിട്ടറിയുന്നതുപോലെ പറയാറുണ്ടായിരുന്നു. സംഭാഷണത്തിന്, ഉള്ളില്നിന്ന് തടസ്സമില്ലാതിരിക്കുമ്പോള്: ബാറിലിരിക്കുമ്പോള്. നല്ല ആസ്വാദകന് ആണെന്നേ കരുതിയിരുന്നുള്ളു. ഭൈരവ് രാഗത്തെ ക്ഷണത്തില് തിരിച്ചറിഞ്ഞപ്പോഴാണ് സംഗീതം അറിയാമെന്ന് മനസ്സിലായത്. പണ്ട് രുദ്രവീണ പഠിച്ചിരുന്നു എന്ന് പ്രതാപന്റെ കുറിപ്പിലുണ്ട്. മിംസില് വന്നപ്പോള് കൂട്ടിന് ചെന്നതിന് ശേഷമാണ് അടുത്തത്. ചികിത്സ കഴിഞ്ഞ് ഒരു ചായയും സിഗരറ്റും വേണം. 'ശിവസേനയുടെ ചായയായാലോ.' 'ആവാം.' തട്ടുകടയുടെ മുന്നില് ചായ കുടിച്ച് ആകാശം മൂടി നില്ക്കുന്ന മരച്ചില്ലകളിലേയ്ക്ക് പുകയുതി ചെറുതായി ചിരിച്ചുകൊണ്ട് 'ശിവസേനയുടെ ചായ നന്നായി.' സലാമിന്റെ ചിരികൂടി ഏറ്റെടുത്ത് ചിരിച്ചപ്പോള് സലാം ആദ്യമായി അടുപ്പത്തോടെ നോക്കി. അടുത്ത ചികിത്സയ്ക്ക് സുനീതയും വന്നു. വീട്ടില് താമസിച്ചു. തിരുവണ്...